• Jasność i transparentność na starcie
  • Sylabus dostępny od pierwszego dnia: Podanie jasnych reguł zaliczenia, terminów i tematów zajęć z wyprzedzeniem to ogromna zielona flaga. Pozwala to na zaplanowanie zasobów poznawczych.
  • Komunikat o dostępności: Wykładowca, który na pierwszym spotkaniu mówi: "Jeśli potrzebujecie innych form materiałów lub specyficznych dostosowań, zapraszam na konsultacje – znajdziemy rozwiązanie", buduje natychmiastowe zaufanie.
• Normalizacja narzędzi wspierających
  • Akceptacja "fidgetów" i słuchawek: Zieloną flagą jest brak negatywnych uwag, gdy student używa przedmiotów do zajęcia rąk, nosi słuchawki wyciszające, bluzę z kapturem lub okulary przeciwsłoneczne. Świadczy to o zrozumieniu potrzeb samoregulacji.
  • Udostępnianie notatek/slajdów: Samodzielne publikowanie materiałów z wykładu przed lub po zajęciach pomaga osobom z trudnościami w koncentracji (ADHD) lub przetwarzaniu słuchowym.
• Inkluzywna komunikacja
  • Używanie precyzyjnego języka: Zamiast mówić "niedługo", wykładowca mówi "do piątku do godziny 15:00". To zdejmuje z osób neuroróżnorodnych ciężar domyślania się.
  • Potwierdzanie ustaleń na piśmie: Osoba, która po rozmowie mówi: "Wyślę panu/pani te kroki w mailu, żeby nic nie umknęło", wykazuje się najwyższym poziomem wsparcia dla funkcji wykonawczych.
• Szacunek dla indywidualnego stylu pracy
  • Potwierdzanie ustaleń na piśmie: Osoba, która po rozmowie mówi: "Wyślę panu/pani te kroki w mailu, żeby nic nie umknęło", wykazuje się najwyższym poziomem wsparcia dla funkcji wykonawczych.
  • Możliwość wyboru formy wypowiedzi: Pozwalanie na zadawanie pytań na czacie podczas zajęć zdalnych lub poprzez e-mail (zamiast tylko publicznie na forum) to wielkie ułatwienie dla osób z lękiem społecznym.
  • Alternatywne formy zaliczeń: Rozważ zamianę egzaminu ustnego na pisemny (lub odwrotnie), jeśli lęk społeczny lub trudności w komunikacji werbalnej uniemożliwiają studentowi zaprezentowanie pełnej wiedzy.
• Reagowanie na potrzeby sensoryczne
  • Zwracanie uwagi na otoczenie: Wykładowca, który pyta: "Czy to światło nie mruga zbyt mocno?" albo "Czy ten szum za oknem wam przeszkadza?", pokazuje, że ma świadomość barier sensorycznych.
  • Zgoda na przerwy: Akceptacja faktu, że ktoś musi na chwilę wyjść z sali, by "odetchnąć" od nadmiaru bodźców, bez wyciągania konsekwencji czy złośliwych komentarzy.

• Pisemne potwierdzenie ustaleń: Po rozmowie w dziekanacie wyślij krótkie podsumowanie e-mailem lub zapisz na kartce: "Co trzeba przynieść, do kiedy i do kogo". Pomoże to osobie z trudnościami w planowaniu (wykonawczych) nie pominąć żadnego kroku.
• Komunikacja bez "czytania między wierszami": Mów wprost o procedurach. Zamiast "Proszę przyjść, jak pan będzie gotowy", powiedz "Proszę przyjść z wypełnionym wnioskiem we wtorek między 10:00 a 12:00".
• Zarządzanie kolejką i hałasem: Tłumny, głośny korytarz przed dziekanatem może prowadzić do przebodźcowania. Jeśli widzisz, że student jest bardzo zdenerwowany, spróbuj zaprosić go do środka lub umówić na konkretną godzinę.
• Empatia zamiast oceny: Jeśli student wydaje się "opryskliwy", nie łapie kontaktu wzrokowego lub mówi bardzo monotonnie, pamiętaj, że to mogą być cechy neuroróżnorodności, a nie brak kultury.
• Prosty język dokumentów: Używaj list punktowanych i pogrubień w instrukcjach wywieszanych na tablicach informacyjnych.

• Inkluzywna praca w grupie: Podczas projektów zespołowych ustalajcie jasny podział ról. Nie zostawiajcie niedomówień typu "ktoś to zrobi". Zapytaj wprost: "Czy chcesz odpowiadać za część graficzną, czy za zbieranie danych?".
• Szanowanie granic sensorycznych: Jeśli Twój kolega/koleżanka nosi słuchawki wyciszające na przerwie, nie oznacza to, że Cię nie lubi. Prawdopodobnie potrzebuje chwili na "odparowanie" nadmiaru bodźców dźwiękowych z wykładu.
• Jasne zaproszenia społeczne: Zamiast ogólnego "musimy kiedyś wyskoczyć na kawę", zaproponuj: "Idziemy w czwartek o 15:00 do SKS-u, chcesz dołączyć?". To zdejmuje z osoby neuroróżnorodnej stres związany z domyślaniem się intencji.
• Wsparcie w notatkach: Dla osób z ADHD robienie notatek przy jednoczesnym słuchaniu bywa niewykonalne. Twoja pomoc w udostępnieniu notatek może być dla nich wsparciem w zaliczeniu przedmiotu.
• Reagowanie na wykluczenie: Podczas imprez czy spotkań kół naukowych dbaj, by osoby stojące nieco z boku również miały szansę dojść do głosu, ale nie zmuszaj ich do wystąpień publicznych, jeśli widzisz, że sprawia im to dyskomfort.

Zamiast mówić tylko o problemie, przedstaw gotowy pakiet informacji. Ludzie zazwyczaj chcą pomóc, ale nie wiedzą jak.

Pamiętaj, że nie masz obowiązku dzielenia się dokumentacją medyczną z każdym wykładowcą. Możesz komunikować potrzeby funkcjonalne.

• Zamiast mówić: "Jestem w spektrum autyzmu", możesz powiedzieć: "Bardzo dosłownie interpretuję komunikaty. Będę wdzięczny za precyzyjne wytyczne do projektu, najlepiej w formie punktów".
• To profesjonalne podejście, które skupia się na efektywności pracy, a nie na Twojej prywatności.

W grupach studenckich często dochodzi do tarć przez niedopowiedzenia. Ustaw zasady na samym początku:

• Zasada "Czystego Kanału": "Słuchajcie, najlepiej docierają do mnie informacje zapisane. Czy możemy ustalić, że wszystkie kluczowe decyzje wrzucamy na Messengera, żeby nic mi nie umknęło w szumie rozmowy?".
• Granice sensoryczne: "Podczas wspólnej nauki będę siedzieć w słuchawkach wyciszających. To nie znaczy, że Was ignoruję – tak po prostu lepiej mi się myśli".

Jeśli rozmowa twarzą w twarz jest dla Ciebie stresująca (co jest częste przy neuroróżnorodności), komunikuj się pisemnie. Masz wtedy czas na przemyślenie każdego słowa.

• Wskazówka: Po każdej ważnej rozmowie ustnej (np. w dziekanacie) wyślij maila:
  "Dzień dobry, zgodnie z naszą dzisiejszą rozmową ustaliłem/am, że... Czy dobrze rozumiem te kroki?"

  To Twój "bezpiecznik" na wypadek luki w pamięci lub nieporozumienia.

• Skorzystaj z przykładowych maili na różne okazje. Poniżej kilka przykładów do wykorzystania w różnych sytuacjach.